1. Định nghĩa
Hệ thống chính trị là tổng thể các tổ chức chính trị, chính trị – xã hội trực tiếp nắm giữ hoặc tham gia thực thi quyền lực chính trị, có mối liên hệ mật thiết với nhau dưới sự lãnh đạo của một đảng hoặc một liên minh các đảng phái chính trị nhằm thực hiện các mục tiêu chính trị của lực lượng cầm quyền.
Tài liệu tham khảo:
2. Đặc điểm
a. Hệ thống chính trị của các quốc gia trên thế giới ra đời từ khi nhà nước tư sản ra đời và bao gồm nhiều tổ chức chính trị, chính trị – xã hội
Hệ thống chính trị theo nghĩa là tổng thể các tổ chức chính trị, chính trị – xã hội mới chỉ ra đời cùng với sự ra đời của nhà nước tư sản, do kết quả sự phát triển của nền dân chủ.
Trong chế độ chủ nô, phong kiến, trình độ của nền dân chủ còn thấp nên mới có các tổ chức chính trị mà chưa có các tổ chức chính trị – xã hội, các tổ chức dân chủ. Chỉ đến khi cách mạng tư sản nổ ra, đưa đến sự ra đời của nhà nước tư sản thì hệ thống chính trị mới hình thành.
Hệ thống chính trị của bất cứ nước nào cũng bao gồm nhiều tổ chức như nhà nước, các đảng phái chính trị, các đoàn thể quần chúng (đoàn thanh niên, hội phụ nữ, công đoàn, mặt trận…), đó là những thiết chế được hình thành chủ yếu do nhu cầu bảo đảm quyền tự do dân chủ của nhân dân.
b. Các tổ chức trong hệ thống chính trị được thiết lập để thực hiện các quan hệ chính trị, đều là các tổ chức hợp pháp, được tổ chức và hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật
Quan hệ chính trị là quan hệ giữa các giai cấp, các lực lượng xã hội khác nhau. Quan hệ đó phải được thực hiện thông qua các chủ thể nhất định, đó là các tổ chức thành viên của hệ thống chính trị.
Tất cả các tổ chức trong hệ thống chính trị đều được thành lập, tổ chức trên cơ sở và theo quy định của pháp luật nên đều hợp pháp, các tổ chức này đều phải hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật.
c. Một số tổ chức trong hệ thống chính trị giữ vai trò quan trọng trong việc thiết lập chính quyền nhà nước
Ở các nước như nước ta thì tổ chức Mặt trận đoàn kết dân tộc trực tiếp làm nhiệm vụ hiệp thương để giới thiệu ứng cử viên trong các cuộc bầu cử CQ đại diện, giám sát hoạt động của NN …
– Ở nhiều nước tư sản thì thường sau cuộc bầu cử nghị viên, đảng nào có đa số ghế trong nghị viện sẽ đứng ra thành lập chính phủ và lãnh tụ của đảng đó sẽ là Thủ tướng.
Trong trường hợp không đảng nào đủ đa số ghế theo quy định để thành lập chính phủ thì thường đảng có nhiều ghế nhất sẽ đứng ra liên minh với đảng khác để thành lập chính phủ và sẽ thỏa thuận với nhau lựa chọn người đảm nhiệm chức vụ Thủ tướng và Bộ trưởng, VD: Đức, Italia…
– Tuy nhiên, ở một số nước thì thông thường chỉ có 2 đảng chính thay nhau cầm quyền, VD, ở Anh thì đó là Đảng Bảo thủ và Đảng Lao động, ở Mỹ thì đó là 2 đảng Dân chủ và Cộng hòa…
d. Trong hệ thống chính trị có sự phân định nhiệm vụ tương đối rõ ràng giữa các thành viên, song thường được đặt dưới sự lãnh đạo của một hoặc một liên minh các đảng phái chính trị và nhằm thực hiện các mục tiêu chính trị của lực lượng cầm quyền
Mặc dù giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị luôn có mối liên qua lại với nhau trong quá trình cùng tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội, song giữa chúng vẫn có sự phân công nhiệm vụ tương đối rõ ràng cho phù hợp với mục tiêu thành lập, hình thức và phương pháp hoạt động của mỗi tổ chức. Chẳng hạn, ở nước ta, Đảng có nhiệm vụ lãnh đạo cả hệ thống chính trị và xã hội, Nhà nước có nhiệm vụ quản lý xã hội, các tổ chức khác là những thiết chế dân chủ, có nhiệm vụ đại diện và bảo vệ lợi ích cho hội viên và cùng tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội.
Ở các quốc gia đương đại, hệ thống chính trị thường chịu sự lãnh đạo của một đảng hoặc một liên minh các đảng phái chính trị nhằm chỉ đạo, hướng hoạt động của cả hệ thống chính trị vào việc thực hiện các mục tiêu chính trị của lực lượng cầm quyền. Sự lãnh đạo này còn là nhân tố quan trọng để tạo nên sự thống nhất trong hệ thống chính trị.