Bội chi, bội thu ngân sách nhà nước thực chất là hai khái niệm để biểu thị tình trạng mất cân bằng của ngân sách nhà nước. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn đọc thông tin về hai khái niệm trong lĩnh vực tài chính công này.
Về bản chất, bội chi và bội thu ngân sách tức là tổng khoản thu có tính chất hoa lợi và tổng khoản chi có tính chất phí tổn không cân bằng với nhau. Trong đó, khoản thu có tính chất hoa lợi là những khoản thu làm tăng ngân quỹ nhưng không làm tăng các khoản nợ. Còn khoản chi có tính chất phí tổn là các khoản chi làm giảm ngân sách và tăng trái khoản.
1. Bội chi ngân sách nhà nước
Căn cứ khoản 1, Điều 4 Luật NSNN 2015, bội chi ngân sách nhà nước bao gồm bội chi ngân sách trung ương và bội chi ngân sách địa phương cấp tỉnh. Trong đó:
- Bội chi ngân sách trung ương được xác định bằng chênh lệch lớn hơn giữa tổng chi ngân sách trung ương (không bao gồm chi trả nợ gốc) và tổng thu ngân sách trung ương.
- Bội chi ngân sách địa phương cấp tỉnh là tổng hợp bội chi ngân sách cấp tỉnh của từng địa phương, được xác định bằng chênh lệch lớn hơn giữa tổng chi ngân sách cấp tỉnh (không bao gồm chi trả nợ gốc) và tổng thu ngân sách cấp tỉnh của từng địa phương.
2. Bội thu ngân sách nhà nước
Bội thu ngân sách được hiểu là tổng số thu lớn hơn tổng số chi trong năm ngân sách. Bội thu ngân sách biểu hiện tình trạng lành mạnh và ổn định của ngân sách nhà nước, tạo cơ sở để tăng cường dự trữ tài chính quốc gia.
Ngân sách nhà nước được cân đối theo nguyên tắc tổng số thu từ thuế, phí, lệ phí phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên và góp phần tích lũy ngày càng cao để chi đầu tư phát triển. Trường hợp còn bội chi thì số bội chi phải nhỏ hơn số chi đầu tư phát triển, tiến tới cân bằng thu, chi ngân sách. Trường hợp bội thu ngân sách được sử dụng để trả nợ gốc và lãi các khoản vay của ngân sách nhà nước.